Shakarim Journal of History
type: channel
description: Научный журнал "Shakarim Journal of History" предназначен для научных работников, преподавателей, докторантов, магистрантов. Целью журнала является публикация результатов научного исследования по актуальным проблемам истории, обладающих новизной, способствующих развитию исторической науки, созданию открытой научной дискуссии среди ученых и исследователей.
publisher: «SHAKARIM UNIVERSITY»
language: ru
publication name: Shakarim Journal of History
copyright: Copyright presupposes the integrity and responsibility of each co-author who made a significant contribution to the writing of the article. The author has the right to store his publications in an institutional or other repository of his choice, provided he provides the appropriate link to the journal’s website.
items: ОРТАЛЫҚ ҒЫЛЫМИ КІТАПХАНА ҚЫЗМЕТІН ЖАҢҒЫРТУ ЖӘНЕ ДАМЫТУ МӘСЕЛЕЛЕРІ (1932-1960 ЖЖ)
items: ҰЛТТЫҚ БИБЛИОГРАФИЯ ЖӘНЕ М.ДУЛАТҰЛЫ: ҚАЗАҚ ТІЛІНДЕ БАСЫЛҒАН КІТАПТАРДЫ КӨРСЕТКІШНІҢ ТАРИХИ МАҢЫЗЫ
items: БУРА ҚАРАТАЛ БАТЫР ТІЛЕУБЕРДІҰЛЫ: ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАННЫҢ НАРЫН АЛҚАБЫН ҚОНЫСТАНУ ТАРИХЫНАН
items: АСТЫҚ ЖӘНЕ ЕТ ДАЙЫНДАУ НАУҚАНДАРЫНЫҢ АУЫР САЛДАРЫ (ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН МЫСАЛЫНДА 1920-1930 жж.)
items: ОСОБЕННОСТИ ДЕМОГРАФИЧЕСКОГО РАЗВИТИЯ НАСЕЛЕНИЯ КАЗАХСТАНА В 1970-1989 гг.
items: ЭВОЛЮЦИЯ СКОТОВОДЧЕСКО-ЗЕМЛЕДЕЛЬЧЕСКОЙ ЭКОНОМИКИ И СТАНОВЛЕНИЕ ТОВАРНОГО РЫНКА В КАЗАХСТАНЕ НА РУБЕЖЕ XIX-XX ВЕКОВ (НА ПРИМЕРЕ АКМОЛИНСКОЙ И СЕМИПАЛАТИНСКОЙ ОБЛАСТЕЙ)
items: АБАЙДЫҢ ҚАЙРАТКЕРЛІК ҚЫЗМЕТІ
items: REGIONAL SPECIFICITIES OF URBANIZATION AND ETHNICSTRUCTURE IN THE REGIONS OF KAZAKHSTAN (1959–1989)
items: СЕМЕЙ ОБЛЫСЫНДАҒЫ ДӘСТҮРЛІ ҚАЗАҚ ШАРУАШЫЛЫҒЫНА НАРЫҚ ҚАТЫНАСТАРЫНЫҢ ӘСЕРІ (XIX ғ. ЕКІНШІ ЖАРТЫСЫ МЕН XX ғ. БАСЫ)
items: СЕРЬГИ С ПРИПАЯННЫМ КОНУСОМ ИЗ КОЛЛЕКЦИИ НАЦИНАЛЬНОГО МУЗЕЯ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН
items: HOSPITALITY CUSTOMS OF THE GANJA CITY POPULATION
items: XIX ҒАСЫРДЫҢ ЕКІНШІ ЖАРТЫСЫНДАҒЫ ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН АЙМАҒЫНДАҒЫ БІЛІМ БЕРУ ЖӘНЕ ОҚУ-АҒАРТУ САЛАЛАРЫНЫҢ АЛҒЫШАРТТАРЫ МЕН ДАМУЫ
items: ТHE RELATIONSHIP BETWEEN THE КAZAKH AND DZUNGARIAN KHANATES
items: МЕСТО СЕМИПАЛАТИНСКИХ И ЧАРСКИХ ОПТОВЫХ ТОРГОВ В ЯРМАРОЧНОЙ СЕТИ РОССИЙКО-АЗИАТСКОЙ ТОРГОВЛИ СТЕПНОГО КРАЯ ВО ВТОРОЙ ПОЛОВИНЕ XIX В.
items: AT THE VANGUARD OF THE “NEW ORDER”: THE KOMSOMOL AND GERMAN YOUTH (1918–1930)
items: XVI ҒАСЫРДЫҢ СОҢЫ-XVII ҒАСЫРДАҒЫ ҚАЗАҚ-ОРЫС ҚАТЫНАСТАРЫ
items: ҚАЗАҚ - ЖОҢҒАР ТАРТЫСЫНДАҒЫ САЯСИ ЖӘНЕ ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ АСПЕКТІЛЕР
items: SOVIET LAND REFORM AND ITS IMPACT ON INTERETHNIC RELATIONS IN THE IRTYSH REGION (1920–1940)
items: АЙМАҚТЫҚ КӘСІПКЕРЛІКТІҢ ТАРИХИ АЛҒЫШАРТТАРЫ:ЗАЙСАН МЫСАЛЫНДА
items: ҰЖЫМДАСТЫРУ ЖЫЛДАРЫНДАҒЫ ХАЛЫҚ ҚАРСЫЛЫҒЫ: ХАЛЫҚ ПОЭЗИЯСЫНДАҒЫ ӘЛЕУМЕТТІК-ТАРИХИ НАРРАТИВ (1929-1931)
items: КЕҢЕС ДӘУІРІНДЕГІ БАЛАЛАР ҮЙЛЕРІ МЕН ПАНАСЫЗДЫҚТЫ ЗЕРТТЕУ МӘСЕЛЕЛЕРІ
items: ЭТНОКУЛЬТУРНАЯ АДАПТАЦИЯ КАНДАСОВ В ИХ ПОВСЕДНЕВНОЙ ПРАКТИКЕ:ЭТНОЛОГИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ
items: ARMED UPRISINGS IN THE EAST OF THE KAZAKH SSR AS A RESULT OF SOCIO-ECONOMIC CHALLENGES
items: АБАЙДЫҢ СЕМЕЙДЕГІ ҒҰЛАМАЛАР ОРТАСЫ МӘСЕЛЕСІНЕ (ШАҺАРДЫҢ ХІХ-ХХ ҒАСЫР БАСЫНДАҒЫ ДІНИ-ҚОҒАМДЫҚ КЕЛБЕТІ ҚОЛЖАЗБА ЖӘНЕ АРХИВ ҚҰЖАТТАРЫНДА)
items: The influence of exiled poles on social and cultural life of Eastern Kazakhstan inthe XIX - early XX centuries
items: Шығыс Қазақстанның қазақ тұрғындары зерттеушілер еңбектерінде (ХІХғ. соңы - ХХ ғ ).
items: Land reforms of the soviet period and the position of the Kazakh intelligentsia
items: Лесные ресурсы в Либерии: вопросы устойчивого управления и рольмеждународного сотрудничества
items: Депортация, көші-қон үдерістерінің Шығыс Қазақстанныңэтнодемографилық құрамына ықпалы (1930-1950 жж.)
items: Манаш Қозыбаев – ұжымдастыру, ашаршылық және қуғын-сүргінмәселелерінің ірі зерттеушісі

ОРТАЛЫҚ ҒЫЛЫМИ КІТАПХАНА ҚЫЗМЕТІН ЖАҢҒЫРТУ ЖӘНЕ ДАМЫТУ МӘСЕЛЕЛЕРІ (1932-1960 ЖЖ)
type: item
description: Мақалада ХХ ғасырдың 30-шы жылдары Қазақстанда Орталық ғылыми кітапхананың құрудың тарихи факторлары, қалыптасу кезеніңдегі негізгі басымдықтар мен әдістері, кітапхана жұмысын үйлестіру мен басқару тарихы қарастырылады .Орталық ғылыми кітапхананың ғылыми,ақпараттық-библиографиялық қызметінің бағыттарын архив қopлapы мәліметтеріне сүйене отырып дамыту тарихы баяндалады. Мақалада отандық ғалымдардың аталған тақырыпқа қатысты жазылған еңбектеріне теориялық бағытта сараптамалар жасалынды. Орталық ғылыми кітапхананың ХХ ғасырдың 1932-1960 жж аралығындағы қызметі қарастырылып, Кеңестік саясаттың кітапхана жұмысына тигізген әсерін анықталады. Республикамызда ғылым , білім және мәдениетті дамытуда Орталық ғылыми кітапхананың қосқан үлесін зор екендігін ешкім жоққа шығара қоймайды. Құрылған күннен бастап ғылыми кітапхана Ұлттық Ғылым Академиясының тарихымен тікелей байланысты. 1932-1960 жылдар аралығында көптеген қиыншылықтарды басынан өткізіп, кәсіби тұрғыдан ең беделді мекемеге айналды. Одақ көлемінде басқа ғылыми кітапханалармен байланыс орнату және кәсіби мамандармен ұжымды толықтыру ,кітап қорын жасақтау,өңдеу,анықтамалық-библиографиялық жұмыстарына талдау жасалынып, Орталық ғылыми кітапхананың атқарған қызметі мен жеткен жетістіктерінің тарихы айқындалды. Құрылу процессінде кездескен қиыншылықтарға қарамастан, Орталық ғылыми кітапхана елімізде ғылым,білім және мәдениеттің дамуына зор үлесін қосуы баяндалады. Сонымен қатар мақалада кітапхананың құрылуынан бастап 1960 жылдар аралағына дейінгі кезеңдеріне шолу жасаланылады. Кітапхананың дамуына әер еткен негізгі жаңалықтар кезеңдер арқылы көрсетілді.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Орталық ғылыми кітапхана; ақпарат; ақпараттық ресурстар; ақпараттық технологиялар; кітап қоры; ғылыми-ақпарат; библиография
  topic: keywords
creator: А.Б. Нуртазаева
creator: К.Т. Туенбаева
rights: Copyright (c) 2025 А.Б. Нуртазаева, К.Т. Туенбаева (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-03-20
publication date: 2026-03-20

ҰЛТТЫҚ БИБЛИОГРАФИЯ ЖӘНЕ М.ДУЛАТҰЛЫ: ҚАЗАҚ ТІЛІНДЕ БАСЫЛҒАН КІТАПТАРДЫ КӨРСЕТКІШНІҢ ТАРИХИ МАҢЫЗЫ
type: item
description: Мақала алаш қайраткері М. Дулатұлының 1926 жылы жарық көрген «Қазақ тілінде басылған кітаптарды көрсеткіш» еңбегіндегі библиографиялық құрылымды зерттеуге арналған. Мақаланың мақсаты – аталған көрсеткіштің қазақ кітаптану ғылымының дамуына қосқан үлесін айқындау және оның ғылыми-тәжірибелік маңызын дәлелдеу. Ізденіс материалы ретінде көрсеткіштің түпнұсқасы, сонымен қатар қазақ кітабының тарихына, библиографиясының қалыптасуы мен даму мәселелеріне арналған зерттеулер алынды. Тақырыптың өзектілігі – «Қазақ тілінде басылған кітаптарды көрсеткіш» еңбегіндегі библиографиялық құрылымның ерекшеліктері мен құндылығы бүгінгі күнге дейін толыққанды зерделенбеуінде жатыр. Зерттеу барысында мәліметтерді жүйелеу, салыстырмалы талдау жүргізу, жинақтау, жіктеу және бағалау әдіс-тәсілдері қолданылды. Ізденіс нәтижесінде көрсеткіштің құрылымдық элементтері, қолданылған библиотәсілдер анықталып, оның қазақ библиографиясының алғашқы ғылыми үлгілерінің бірі екендігі дәлелденді. Сонымен қатар, көрсеткіште қамтылған кітаптардың мазмұндық-тақырыптық жіктелуі қазақ баспа ісінің сол кезеңдегі даму деңгейін айқын көрсететіні анықталды. Бұл еңбек ұлттық кітап мәдениетінің тарихын зерттеуде маңызды дереккөзі болып табылады және қазақ кітап мұрасын сақтау мен насихаттауда ерекше орын алады. Эмпирикалық талдаулардың нәтижелерін ЖОО-да оқытылатын 6B03205 – «Кітапханалық ақпараттық жүйелер» мамандығының «Кітапхана ісінің тарихы», «Кітапханатану», «Кітапханалық каталог», «Қазақстан және шетелдік библиография» пәндерінде, сондай-ақ Міржақыптану саласының әдіснамалық негізін жетілдіруде қолдануға болады. Зерттеу нәтижелері болашақта ұлттық библиографияны дамытуға бағытталған ғылыми жобаларға негіз бола алады.
subject: Статьи
  topic: section
subject: кітапхана, Міржақып Дулатұлы, кітаптану, библиография, кітаптар көрсеткіші, қазақ тілі, кітап.
  topic: keywords
creator: Е.Н. Біләл
creator: Г.М. Абикова
rights: Copyright (c) 2025 Е.Н. Біләл, Г.М. Абикова (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-03-20
publication date: 2026-03-20

БУРА ҚАРАТАЛ БАТЫР ТІЛЕУБЕРДІҰЛЫ: ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАННЫҢ НАРЫН АЛҚАБЫН ҚОНЫСТАНУ ТАРИХЫНАН
type: item
description: Мақалада Орта жүз Найман тайпасының Ергенекті тармағына кіретін Бура бірлестігі ішіндегі Таңатар аталығының тарихи-шежірелік негіздері талданады. Зерттеу Таңатардың шығу тегі, ішкі тармақталуы, руаралық байланыстары және Нарын алқабындағы қоныстану кеңістігінің қалыптасуын салыстырмалы-тарихи және шежірелік әдістер арқылы анықтауға бағытталған. Бүгінгі таңда ауызша шежірелер, ру тарихын сақтаған қолжазбаларға қатысты этнографиялық мәліметтер, әкімшілік-аумақтық, статистикалық шолулар аталмыш тақырыптарды зерттеуде өзекті. XVII-XVІІІ ғасырлардағы жоңғар шапқыншылығы жағдайында Нарын-Тарбағатай шебін қорғауға Бура жасақтарының қатысуы, батырлар институтының қоғамдық-саяси рөлі қамтылған. Мақалада Қаратал батыр тұлғасы Таңатар шежіресіндегі орны, әулеттік сабақтастықтары, жергілікті әскери-саяси үдерістердегі қызметі тұрғысынан қарастырылады. Шежірелік деректерді түйістіру арқылы оның ықпал аймағы, көш жолдарын қорғауы, ұрпақтарының қоныстануы мен топонимиялық іздері нақтыланады. Қаратал батыр төңірегіндегі көрші аталықтармен одақтас-қарсылас байланыстар, оқиғалардың ықтимал хронологиясы деректердің сәйкестігі арқылы қайта құрылады. Шежіре қолжазбалары зерттеуде негізгі деректік өзек қызметін атқарады. Олар ру-тайпа тармақталуын, қоныс ауысу бағыттарын, тұлғалардың тарихи орнын нақтылайды. Сондай-ақ ауызша мәліметтерді салыстырып, оқиғалардың хронологиясын түзетуге және аймақтық тарихтың деректік негізін күшейтуге сеп болады. Зерттеу нәтижелері Таңатар аталығының аймақтық тарихын жүйелеп, Бура наймандарының этноәлеуметтік құрылымындағы орнын нақтылауға мүмкіндік береді.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Найман; Бура шежіресі; Жәуетей; Таңатар; Қаратал батыр; Шығыс Қазақстан; Үлкен Нарын; шежіре қолжазбалары.
  topic: keywords
creator: А.И. Исин
creator: М.Г. Насыров
rights: Copyright (c) 2025 А.И. Исин, М.Г. Насыров (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-03-20
publication date: 2026-03-20

АСТЫҚ ЖӘНЕ ЕТ ДАЙЫНДАУ НАУҚАНДАРЫНЫҢ АУЫР САЛДАРЫ (ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН МЫСАЛЫНДА 1920-1930 жж.)
type: item
description: Мақалада Шығыс Қазақстанда жүргізілген астық және ет дайындау науқанының жүзеге асырылуы және оның зардаптары архив құжаттары негізінде жан-жақты талданады. 1920-1930 жылдардағы Қазақстандағы аграрлық саясаттының негізгі бөлігі ұжымдастыру, орталық биліктің азық-түлік дайындау жоспарын арттыру, мал тәркілеу деп қарастырылады. Мақалада Шығыс Қазақстандағы күштеп ұжымдастыру кезіндегі орын алған астық және ет дайындау науқаныны және қуғын-сүргін мәселесі өзара сабақтастырыла талқыланып, бір жүйеге келтіріліп, жаңа тарихи көзқарас тұрғысынан және жалпы адамзаттық идеясына үйлестіріле отырып зерттелді. Қазақстандағы аграрлық реформаның үрдістерін жан-жақты зерттеу негізінде оның тиімді және тиімсіз жақтары анықталды. Ауыл шаруашылығында жүргізілген астық және ет дайындау науқандарына талдау жасай отырып, аграрлық қатынастардың жаңа әлеуметтік-экономикалық мазмұнын айқындауға ұмтылыс жасалды. Қазақтың дәстүрлі мал шаруашылығын күйреуі, ет және астық дайындау науқандарындағы зардаптары, ауқатты шаруа қожалықтарын тәркілеу саясаты, күштеп ұжымдастыру және зорлап отырықшыландыру, шаруаларды кеңес органдарының «ұлтшыл», «бандит» жалаларымен жаппай қуғын-сүргінге ұшыратуы қазақ шаруаларын босқыншылыққа әкелді. Шығыс Қазақстанда орын алған астық және ет дайындаудың аса көлемді көрініс бергені және әсіресе көшпелі, жартылай көшпелі қазақ шаруалары өмірінде терең із қалдырған қасіретті жан-жақты талданган.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Шығыс Қазақстан, Семей облысы, дәстүрлі мал шаруашылығы, астық дағдарысы,босқыншылық,миграция, ұжымдастыру, тәркілеу.
  topic: keywords
creator: Ж.К. Айтенов Айтенов
creator: Қ.С. Адельчанов
rights: Copyright (c) 2025 Ж.К. Айтенов Айтенов, Қ.С. Адельчанов (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-03-20
publication date: 2026-03-20

ОСОБЕННОСТИ ДЕМОГРАФИЧЕСКОГО РАЗВИТИЯ НАСЕЛЕНИЯ КАЗАХСТАНА В 1970-1989 гг.
type: item
description: В статье анализируются особенности динамики численности и расселения наиболее многочисленных этносов Казахстана в период с 1970 по 1989 гг., при этом особое внимание уделяется изменениям в составе и пространственном размещении титульного населения. Исследование основано на данных переписей населения и официальной статистики, что позволяет детально проследить демографические процессы указанных десятилетий. В работе приводятся сравнительные таблицы, раскрывающие динамику численности различных этнических групп, специфику их расселения по регионам Казахстана, а также распределение населения между городами и сельскими населенными пунктами. На основе проведенного анализа автор выявляет формирование регионально дифференцированной системы расселения этносов. Южные и Западные регионы республики выделяются как зоны с высокой концентрацией казахов, а также других тюркских и азиатских этносов. В то время как Северные, Восточные и Центральные области преимущественно характеризуются значительной долей европейского населения, сложившейся в результате миграционных процессов советского периода. Отдельное внимание уделяется особенностям урбанизации титульного этноса. Несмотря на заметный рост доли казахов в городах во второй половине XX века, большинство представителей титульной нации продолжали проживать в сельской местности. Это объясняется как историческими факторами, так и сохранявшимися социально-экономическими особенностями регионов. В целом, автор подчеркивает, что демографическая картина Казахстана в 1970–1989 гг. отличается высокой неоднородностью и обусловлена комплексом социально-экономических и миграционных процессов.
subject: Статьи
  topic: section
subject: население, этнос, казахи, сельское население, городское население, регион, численность.
  topic: keywords
creator: Г.A. Сарсембаева
rights: Copyright (c) 2025 Г.A. Сарсембаева (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-03-20
publication date: 2026-03-20

ЭВОЛЮЦИЯ СКОТОВОДЧЕСКО-ЗЕМЛЕДЕЛЬЧЕСКОЙ ЭКОНОМИКИ И СТАНОВЛЕНИЕ ТОВАРНОГО РЫНКА В КАЗАХСТАНЕ НА РУБЕЖЕ XIX-XX ВЕКОВ (НА ПРИМЕРЕ АКМОЛИНСКОЙ И СЕМИПАЛАТИНСКОЙ ОБЛАСТЕЙ)
type: item
description: Статья посвящена анализу аграрной трансформации и эволюции торговых практик в Акмолинской и Семипалатинской областях Казахстана на рубеже XIX-XX веков, когда регион активно вовлекался в процессы имперской модернизации. На основе обширного круга источников: статистических обзоров, материалов по землепользованию, бюджетных обследований, ведомственных отчётов и циркуляров региональных администраций, реконструируются механизмы включения местного хозяйства в общеимперский и мировой экономический оборот. Особое внимание уделяется численности и социально-профессиональному составу населения, занятого в торговле: выявляются масштабы вовлечённости различных групп, их экономические стратегии, формы участия в коммерческих операциях и факторы, определяющие дифференциацию торговых слоёв. Анализируются особенности хлебной торговли, изменение структуры товарооборота и динамика цен на основную сельскохозяйственную продукцию. Выявлены противоречия аграрного развития региона, обусловленные арендными отношениями, сокращением свободных земель и ростом товарности производства. Показано, что модернизация инфраструктуры, включая расширение транспортных коммуникаций и развитие перерабатывающих предприятий, существенно усилила мобильность торгового населения и расширила географию экономических связей. Исследуется влияние социальной дифференциации аула, посреднических групп и предпринимательских инициатив на усложнение рыночных взаимодействий. Перспективы дальнейших исследований включают микроисторическое изучение торговых сообществ, анализ роли традиционных норм в формировании экономического поведения и демографической динамики.
subject: Статьи
  topic: section
subject:
  topic: keywords
  value: аграрная трансформация; внутренняя торговля; ярмарочная экономика; скотоводческо-земледельческая система; хлебная торговля; переселенческая колонизация; землепользование; социально-экономическая дифференциация; Казахстан XIX-начала XX века; региональный рынок.
creator: Г.М. Ахметова
rights: Copyright (c) 2025 Г.М. Ахметова (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-03-20
publication date: 2026-03-20

АБАЙДЫҢ ҚАЙРАТКЕРЛІК ҚЫЗМЕТІ
type: item
description: Мақалада Абай Құнанбайұлының қоғамдық-саяси қайраткерлігі, болыстық қызметі және қазақтың дәстүрлі құқық жүйесін реформалаудағы тарихи рөлі талданады. Абайтануда тұлғаның ақындық және философиялық қырлары жан-жақты қарастырылғанымен, оның ел басқару ісіндегі қызметі, құқықтық ой-санасы, билік айтудағы тәжірибесі ғылыми айналымда толық әрі жүйелі түрде бағаланбаған. Зерттеудің мақсаты мен міндеттері – Абайдың қайраткерлік жолының негізгі кезеңдерін нақты тарихи оқиғалар мен жарияланған деректердегі архивтік құжаттар негізінде талдау; Абай қайраткерлігінің Абайтану ғылымындағы орны мен өзектілігін анықтау. Нәтижелер. Зерттеу барысында архив деректері, XIX ғасырдың ресми құжаттары, Абай contemporaries-інің естеліктері, сондай-ақ алғашқы өмірбаяндық еңбектер (Бөкейханов, Ысқақов, Рамазанов) жан-жақты салыстырылып, Абайдың қоғамдық қызметінің даму хронологиясы айқындалды. XVI-XIX ғасырлардағы билер сотының қағидаттарымен сабақтастығы бар Абайдың құқықтық көзқарастары реформаторлық сипатта болғаны дәлелденді. Қарамола съезінде қабылданған 73 баптан тұратын ереже – Абайдың құқықтық мәдениетінің жоғарылығын, оның әкімшілік-құқықтық институттарды жетілдіруге бағытталған ой-тұжырымдарын көрсететін бірегей құжат екені анықталды. Қорытынды. Абайдың қайраткерлік болмысы – қазақ халқының құқықтық ойы мен қоғамдық басқару мәдениетінің жаңа кезеңге өтуіне ықпал еткен тарихи құбылыс. Оның болыстық қызметі, дау шешудегі әділеттілігі, құқықтық нормаларды жаңғыртуға қосқан үлесі, реформаторлық әрекеттері ұлттық құқықтық сананың дамуындағы маңызды тарихи белес ретінде бағаланады. Бұл бағыттағы зерттеулердің жалғасуы Абайтанудың ғылыми өрісін кеңейтіп, Абайды тек ақын және ойшыл ретінде емес, ұлттық құқықтық мәдениетті қалыптастырған қайраткер ретінде тануға негіз қалайды.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Семей, қоғамдық-саяси қызметтер, Абай Құнанбайұлы, әдет заңы, билер институты, Қарамола ережесі, өлкетану.
  topic: keywords
creator: С.Т. Нұртөлеуов
creator: М.К. Каримов
rights: Copyright (c) 2025 С.Т. Нұртөлеуов, М.К. Каримов (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-03-20
publication date: 2026-03-20

REGIONAL SPECIFICITIES OF URBANIZATION AND ETHNICSTRUCTURE IN THE REGIONS OF KAZAKHSTAN (1959–1989)
type: item
description: This study examines the historical stages and regional specificities of Kazakhstan’s demographic development between 1959 and 1989. The processes of industrialization, urbanization, the Virgin Lands campaign, migration flows, and major social reforms of the second half of the twentieth century are analyzed as key factors that significantly influenced the country’s ethnodemographic structure. Based on archival sources, census materials, and statistical data, the study identifies changes in the population size, ethnic composition, the ratio of urban to rural inhabitants, as well as interregional differences. The study also highlights that the demographic transformations were closely linked to regional disparities in economic development and settlement patterns. The research findings demonstrate that between 1959 and 1989, the population of Kazakhstan increased by a factor of 1.77, while the share of Kazakhs rose from 30% to 39.7%. These trends were largely driven by high natural population growth, the concentration of Kazakh populations in rural areas, and shifts in migration dynamics. At the same time, Soviet industrialization policies led to the predominance of Slavic ethnic groups in the northern and central regions of the republic. In contrast, the southern and western regions retained a demographic structure in which Kazakhs constituted the majority.
subject: Статьи
  topic: section
subject: demographic development, ethnic structure, urbanization, migration, regional specificities, population census, twentieth century
  topic: keywords
creator: Y.A. Lysenko
rights: Copyright (c) 2025 Y.A. Lysenko (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-03-20
publication date: 2026-03-20

СЕМЕЙ ОБЛЫСЫНДАҒЫ ДӘСТҮРЛІ ҚАЗАҚ ШАРУАШЫЛЫҒЫНА НАРЫҚ ҚАТЫНАСТАРЫНЫҢ ӘСЕРІ (XIX ғ. ЕКІНШІ ЖАРТЫСЫ МЕН XX ғ. БАСЫ)
type: item
description: Бұл мақалада қазақ халқының ХІХ ғ. соңы мен ХХ ғ. басындағы дәстүрлі шаруашылығына нарық қатынастарының әсері архивтік және сол кезеңге тән деректердің негізінде қарастырылып, мысал ретінде Семей облысының нарық қатынастары зерделенді. Қазіргі тарихнамада шаруашылықты зерттеу барысы тек архивтік құжаттар негізінде ғана емес, сондай-ақ белгіленген хронологиялық шеңберге қатысты статистикалық мәліметтерді интерпретациялаумен кең көлемде жүргізілуде. ХІХ ғ. дамыған капиталистік қатынастар Қазақстанның шығыс өңіріне көпестер мен саудагерлер арқылы қарқынды түрде жетіп, Семейді өлкедегі ірі сауда орталықтарының біріне айналуына үлкен үлестерін қосты. ХІХ ғ. соңына қарай нарықтық жүйенің қазақ даласында кең тарауы мал шаруашылығының жүргізілу тәсілдеріне, жер пайдалану формаларына және дәстүрлі қауымдық қатынастарға да ықпал етті. Қазақ шаруаларының біртіндеп нарықтық саудаға тартылуы, тауар және ақша қатынастарының дамуы бір жағынан шаруашылықты жаңғыртуға жағдай жасаса, екінші жағынан әлеуметтік жіктелуді күшейтіп, дәстүрлі шаруашылық үлгілерінің біртіндеп ыдырауына себеп болды. Осы жағдайда, әсіресе, Ресейдің жүргізген әкімшілік-аумақтық реформалары салдарынан орын алған дәстүрлі шаруашылықтың тоқырауы қазақ шаруашылығын капиталистік тұрғыда, яғни нарыққа бейімделген жаңа кәсіптермен айналысуға итермеледі. Жұмыстың мақсаты – Семей өңіріндегі дәстүрлі шаруашылықтың трансформациясын анықтау және нарықтық қатынастардың қазақ қоғамының әлеуметтік-экономикалық дамуына тигізген әсерін кейбір статистикалық мәліметтер негізінде талдау. Мақалада қарастырылған деректер бойынша Семей облысы мысалында нарықтық қатынастардың кейбір көріністеріне талдау жасалып, нарықтың дәстүрлі қазақ шаруашылығына әсері зерделенді.
subject: Статьи
  topic: section
subject: дәстүрлі қазақ шаруашылығы; нарық; нарықтық қатынастар; Семей; көпестер; сауда жолы; жәрмеңке; деректер.
  topic: keywords
creator: Г. Абенова
creator: Ә. Қабижанов
rights: Copyright (c) 2025 Г. Абенова, Ә. Қабижанов (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-03-20
publication date: 2026-03-20

СЕРЬГИ С ПРИПАЯННЫМ КОНУСОМ ИЗ КОЛЛЕКЦИИ НАЦИНАЛЬНОГО МУЗЕЯ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН
type: item
description: В статье рассматриваются три экземпляра серёг с припаянным конусом из коллекции Национального музея Республики Казахстан. Украшения происходят из памятников Центрального и Западного Казахстана и датируются VIII–IV вв. до н.э. Приведены морфологические характеристики, особенности техники изготовления и декора, а также проведены сравнения с аналогичными находками из сопредельных регионов Евразийских степей. Материалы позволяют уточнить распространение и локальные особенности данного типа украшения. В работе подробно описаны форма и конструкция серёг, включающая наличие припаянного конуса, различные варианты ободков, креплений и декоративных элементов. Особое внимание уделено технике пайки, характеру обработки металла и применению орнаментации, что позволяет проследить уровень развития ювелирного ремесла у древнего населения Казахстана. Проведён сравнительный анализ с аналогичными изделиями, обнаруженными в погребальных комплексах Южной Сибири, Прикаспийского региона и Алтая, что позволило выявить общие черты и локальные особенности в традициях изготовления украшений. Результаты исследования показывают, что серьги с припаянным конусом не только выполняли декоративную функцию, но и могли иметь символическое значение, связанное со статусом или этнической принадлежностью их владельцев. Выявленные данные уточняют географию распространения данного типа украшений и их эволюцию в пределах раннего железного века. Материалы статьи вносят вклад в изучение древнего ювелирного искусства, расширяют представления о культурных связях и обменах между племенами, населявшими степные территории Казахстана и сопредельных регионов Евразии.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Центральный Казахстан; Западный Казахстан; Восточный Казахстан; ранний железный век; серьги с припаянным конусом, могильник Талды, Датировка
  topic: keywords
creator: З. Каримбаева
rights: Copyright (c) 2025 З. Каримбаева (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-03-20
publication date: 2026-03-20

HOSPITALITY CUSTOMS OF THE GANJA CITY POPULATION
type: item
description: The article is devoted to the hospitality customs of the population of Ganja, one of the oldest and most prominent cultural centers of Azerbaijan. Ganja is the homeland of the genius poet Nizami Ganjavi, as well as well-known poets and public figures such as Mahsati Ganjavi, Mirza Shafi Vazeh, Ahmad Javad, Javad Khan, Deli Ali, and İsrafil Mammadov, whose heroic deeds became legendary among the people. The study highlights the traditions of welcoming guests, providing them with shelter, organizing festive gatherings in their honor, and setting abundant and generous tables as an expression of respect, goodwill, and mutual trust. Special attention is given to the symbolic role of hospitality in shaping social ties, strengthening collective identity, and preserving cultural values within the community of Ganja. At the same time, the article underlines the significance of historical references, noting that many foreign travelers and authors widely described the openness and sincere hospitality of the peoples of the Caucasus, including Azerbaijanis. Their comparisons between the customs of local inhabitants and those of their own countries further reveal the uniqueness, richness, and depth of Azerbaijani traditions. Thus, the hospitality of Ganja’s population is presented as both cultural heritage and a reflection of universal human values.
subject: Статьи
  topic: section
creator: B. Amanova
rights: Copyright (c) 2025 B. Amanova (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-03-20
publication date: 2026-03-20

XIX ҒАСЫРДЫҢ ЕКІНШІ ЖАРТЫСЫНДАҒЫ ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН АЙМАҒЫНДАҒЫ БІЛІМ БЕРУ ЖӘНЕ ОҚУ-АҒАРТУ САЛАЛАРЫНЫҢ АЛҒЫШАРТТАРЫ МЕН ДАМУЫ
type: item
description: Мақалада XIX ғасырдың екінші жартысындағы Шығыс Қазақстандағы білім беру және оқу-ағарту ісінің қалыптасуы мен даму ерекшеліктері жан-жақты қарастырылады. Аталған кезеңде аймақта орын алған әлеуметтік-экономикалық өзгерістер, патша өкіметінің отарлық саясаты, сонымен бірге жергілікті халықтың мәдени және рухани сұраныстары оқу-ағарту жүйесінің алғышарттарын айқындады. Зерттеуде алғашқы мектептердің ашылу барысы, олардың құрылымдық ұйымдастырылуы, оқу бағдарламалары мен тәрбие жүйесі талданады. Сонымен қатар мектептер мен медреселердегі оқыту әдістері, мұғалімдердің дайындығы мен қоғамдағы мәртебесі көрсетіледі. Дәстүрлі өмір салты мен ағартушылық идеялардың ықпалы негізінде білім мазмұнының жаңаруы және екі мәдениеттің өзара әсері айқындалады. Оқу орындарының аймақтың әлеуметтік-мәдени өміріндегі рөлі, олардың ұлттық сана-сезімнің өсуіне, қоғамның рухани жаңаруына және мәдени интеграцияға тигізген ықпалы ерекше назарға алынған. Мақалада тарихи-сипаттамалық, салыстырмалы-аналитикалық және архивтік деректерге сүйенген әдістер қолданылып, нақты құжаттар мен басылымдар арқылы жүйелі талдау жүргізілді. Қорытындысында бұл кезеңдегі білім беру ісі халықтың ағартушылық ұмтылыстарын күшейтіп, ұлттық білім беру дәстүрлерінің орнығуына, жергілікті интеллигенцияның қалыптасуына және аймақтың мәдени дамуына негіз қалады деген тұжырымға қол жеткізілді. Зерттеу бұдан бөлек білім ұғымының эволюциясын, әйелдердің оқу процесіне тартылу деңгейін, бос уақыттағы оқыту тәжірибелерінің қалыптасуын және қоғамдық ағартушылық қозғалыстардың даму бағыттарын да ғылыми тұрғыда талдайды, соның нәтижесінде аймақтық ағартушылық тәжірибенің жалпыұлттық ағартушылық үдерістермен өзара байланысы мен тарихи сабақтастығы айқындалады.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Шығыс Қазақстан; Халық Ағарту; білім беру; патшалық Ресей; зерттеуші; губернатор; бастауыш мектептер; гимназия; приходтық училище; кітапхана; ұлт зиялылары.
  topic: keywords
creator: К. Болатова
rights: Copyright (c) 2025 К. Болатова (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-03-20
publication date: 2026-03-20

ТHE RELATIONSHIP BETWEEN THE КAZAKH AND DZUNGARIAN KHANATES
type: item
description: This article examines the historical relations between the Kazakh and Dzungar Khanates in Central Asia during the 17th–18th centuries. This period marked a significant stage in the region’s political development, as both khanates played a crucial role in shaping the geopolitical balance of power in Inner Asia. The study explores the political, military, economic, and cultural dimensions of their interaction, focusing on the dynamics of conflict, cooperation, and transformation. The research analyzes the establishment of diplomatic relations between the Kazakh and Dzungar rulers, as well as the causes and outcomes of military confrontations and peace negotiations. Special attention is given to trade relations, cross-border cooperation, and cultural exchanges that influenced the development of both states. In this context, the article emphasizes not only the wars and rivalries but also the civilizational and cultural significance of these relations for regional history. Drawing upon archival materials and recent scholarly works, the authors highlight the complex and interdependent nature of Kazakh–Dzungar relations. By systematizing documentary sources, the study contributes to filling historiographical gaps and expanding academic understanding of interstate relations in XYIIth–XYIIIth century Inner Asia. The results provide new insights into the historical role of the Kazakh and Dzungar Khanates in shaping the political landscape of the region.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Kazakh Khanate, the Khans, Dzungarian Khanate, Central Asia, diplomacy, military history, cultural exchange.
  topic: keywords
creator: B. Gabdulina
creator: A. Sunchaliev
creator: A. Baltabayeva
rights: Copyright (c) 2025 B. Gabdulina, A. Sunchaliev, A. Baltabayeva (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-03-20
publication date: 2026-03-20

МЕСТО СЕМИПАЛАТИНСКИХ И ЧАРСКИХ ОПТОВЫХ ТОРГОВ В ЯРМАРОЧНОЙ СЕТИ РОССИЙКО-АЗИАТСКОЙ ТОРГОВЛИ СТЕПНОГО КРАЯ ВО ВТОРОЙ ПОЛОВИНЕ XIX В.
type: item
description: Целью исследования является определить место Семипалатинских и Чарских ярмарок в ярмарочной сети всероссийского торгового рынка. На их примере определяется взаимовлияние и взаимозависимость торгов в одной из ярмарочных цепочек ввозно-вывозной российско-азиатской торговли по обмену товаров, производимых в Степи, которые служили сырьем для промышленных обрабатывающих центров России. Выявляются связи этих ярмарок с Туркестаном в т. ч. благодаря перевалке «ташкентских» товаров на сибирские ярмарки. Показывается продовольственное значение двух групп ярмарок Семипалатинской области Степного края для приисков Восточной Сибири, обменные связи продуктов скотоводства и земледелия с сопредельными территориями юга Западной Сибири. На основе анализа ассортимента товаров определяется характер торговли на Чарских и Семипалатинских ярмарках Степного края до проведения Транссибирского железнодорожного пути, делается вывод о сохранении их большого значения на сельских территориях для казахского скотоводства и падении торговли на городских ярмарках. Показана ведущая роль семипалатинских купцов в организации самих ярмарок и торговли них. Определяется роль ярмарок в посредничестве в заграничной торговле с Китаем. Делается анализ оборотов торговли по привозу и продаже; дается характеристика ассортимента и маршруты продвижения товаров.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Степной край; Сибирь; Россия; Китай; ярмарочная сеть; ярмарочные цепочки; Чарские ярмарки; Семипалатинские ярмарки; скотоводство; ярмарочные товары; семипалатинские купцы.
  topic: keywords
creator: Т. Щеглова
rights: Copyright (c) 2025 Т. Щеглова (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-03-20
publication date: 2026-03-20

AT THE VANGUARD OF THE “NEW ORDER”: THE KOMSOMOL AND GERMAN YOUTH (1918–1930)
type: item
description: In 1918, the Russian Communist Party (Bolsheviks) (RCP(b)) founded the Communist Union of Youth (RKSM), also known as the Komsomol. The Bolsheviks pursued two main objectives: the consolidation of class struggle among the younger generation and winning the youth over to their side. The article demonstrates which forms the Moscow Center used in working with communist youth organizations of Western national minorities, including Russian Germans, in order to influence the younger generation and divide youth along class lines. The author of the article seeks to answer the question of what other means, apart from discipline and repression, the Bolsheviks possessed for educating the “new man” and integrating the younger generation into “socialist” forms of labor and life. It is concluded that the creation of special national sections within the RKSM was a temporary and forced phenomenon; they were merely a transitional form, a tool for conducting agitational, propagandistic, and political-educational work among a part of the national youth who, due to their lack of knowledge of the Russian language, were separated from participation in the general organization of the All-Union Leninist Communist Youth League (VLKSM). The communist youth organizations made a decisive contribution to the destruction of the traditional patriarchal way of life in national regions and settlements, actively participating in anti-religious and internationalist propaganda and agitation. It was precisely from among the young communists that, subsequently, leadership cadres of all levels emerged to work in party and Soviet bodies. The policy of the Central Committee (CC) of the RKSM toward German youth can be regarded as a model on the basis of which the Komsomol leadership built its political line with respect to other national minorities of the West.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Soviet Union, national policy, class struggle, RCP(b), RKSM, Komsomol, Western national minorities, Russian Germans.
  topic: keywords
creator: V. Denninghaus
rights: Copyright (c) 2025 V. Denninghaus (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-03-20
publication date: 2026-03-20

XVI ҒАСЫРДЫҢ СОҢЫ-XVII ҒАСЫРДАҒЫ ҚАЗАҚ-ОРЫС ҚАТЫНАСТАРЫ
type: item
description: XVI ғасырдың соңы мен XVII ғасырдағы қазақ-орыс елшілік қатынастарының тарихы талданады. XVII ғасырда екі ел арасындағы сауда, дипломатиялық байланыстар өрістеді. Мәселені тың ұстанымдар ауқымында зерделеуде XVI-XVII ғасырлар Орыс мемлекетінің елшілік материалдарын бірегей дерек ретіндегі қолдану ерекше маңызға ие. Елшілік құжаттары Қазақ хандығы мен Ресей мемлекеті арасындағы байланыстардың дамуы мен үзілуі туралы құнды мәліметтер береді. Бұл мәселенің советтік кезеңде зерттелгеніне қарамастан оның әлі де болса терең әрі шынайы қарастырылуға тиіс қырларын ашудың маңызы зор. Зерттеудің мақсаты және міндеттері – XVI ғасырдың соңы мен XVII ғасырлардағы қазақ-орыс қатынастарының даму үрдісін талдау; XVI ғасырдың соңындағы қазақ-орыс қарым-қатынастарының ерекшеліктерін зерделеу; XVII ғасырдың басында қазақ-орыс қатынастарындағы уақытша тоқтауының себептерін анықтау; XVII ғасырдың соңында Қазақ хандығы мен Орыс мемлекеті арасындағы саяси және экономикалық байланыстарының қайта жандануын көрсету. Нәтижелер. Мақалада орыс елшілері есептерінің мәліметтері бойынша XVI ғ. соңы мен XVII ғасырдағы қазақ-бұхар қарым-қатынастарының бағытын, мәнін, саяси-тарихи маңызын, ерекшеліктері мен сипаты анықталды. Орыс дипломатиялық құжаттарындағы мәліметтер Орталық Азия аймағындағы геосаяси жағдайды, тарихи оқиғалардың шынайылығын айқындауға, жаңа ғылыми тұжырымдар мен қорытындылар жасауға, мүмкіндікті арттыратындығы дәйектелді. XVI ғасырдың соңынан XVII ғасырға дейінгі кезеңде Қазақ хандығы мен Орыс мемлекеті арасындағы қарым-қатынастар тұрақты және біркелкі сипатта болған жоқ. Екі елдің сыртқы саяси жағдайларының тікелей тәуелді болды. Тәуекел хан билігі кезінде орнатылған дипломатиялық байланыстар екі мемлекеттің арасындағы сауда және экономикалық қатынастардың қалыптасуына және дамуының негізін қалады. Бұл кезеңде екі тарап та өзара ынтымақтастықты нығайтуға қызығушылық танытып, саяси күн тәртібінде өзара байланыстарды кеңейту мәселесі қойылды. Алайда, сыртқы және ішкі саяси факторлар…
subject: Статьи
  topic: section
subject: қазақ-орыс қатынастары, дипломатиялық байланыстар, Елшілік приказы, Қазақ хандығы, Ресей, Тәуекел хан, Тәуке хан.
  topic: keywords
creator: О. Мұхатова
creator: А. Доскараева
creator: А. Жиренов
rights: Copyright (c) 2025 О. Мұхатова, А. Доскараева, А. Жиренов (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-03-20
publication date: 2026-03-20

ҚАЗАҚ - ЖОҢҒАР ТАРТЫСЫНДАҒЫ САЯСИ ЖӘНЕ ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ АСПЕКТІЛЕР
type: item
description: Ғылыми мақалада XVII–XVIII ғасырларда Қазақ хандығы жеріне жасалған жоңғар шапқыншылықтарының барысы мен жекелеген көріністері талданады. Зерттеу барысында тарихи деректер, жаңа еңбектер мен зерттеулер, сондай-ақ ата-баба тарихына үңілген қарапайым азаматтардың жинаған мәліметтері негізінде жоңғар шапқыншылығына тақырыптық талдау жасалған. Жоңғар басқыншылығының себеп-салдары мен зардаптары әлі күнге дейін толық зерттеліп, толықтай анықтала қойған жоқ. Дегенмен, бұл мәселе бүгінгі күнде де өзектілігін жоғалтпай, қазақ халқының тарихи жады мен азаматтық парызы тұрғысынан қарастырылып келеді. Зерттеуде жоңғар шапқыншылығының кезеңдері қамтылып, салыстырмалы талдау жасалған. Ғылыми әдебиеттерге шолу жүргізу арқылы зерттеушілер арасындағы пікір қайшылықтары көрсетіліп, алғашқы жазбалардан бастап кейінгі жаңа зерттеулерге дейін қысқаша тарихнамасы берілген. Көшпелі қоғам сыртқы агрессия жағдайына қарамастан, қалыпты өмір салтын сақтауға ұмтылғаны анықталады. Сонымен бірге қақтығыстардың мемлекеттік жүйенің қалыптасуы мен өзгеруіне әкелген ұзақ мерзімді салдары қарастырылып, сол кезеңдегі қолбасшылардың алдын алу шаралары, ұйымдастыру қадамдары және халықты ұйыстырудағы кемшіліктері сараланады. Зерттеудің мақсаты – жоңғар шапқыншылығы кезеңіндегі Қазақ хандығының негізгі проблемаларын кешенді түрде талдау және олардың қазақ қоғамының саяси, әлеуметтік және мәдени трансформациясына ықпалын бағалау. Жоңғар шапқыншылығына қатысты жыл сайын жаңа деректер мен зерттеу нәтижелері жариялануда. Сол материалдарды жинақтап, салыстыра отырып жан-жақты қарастыру мақала зерттеу нысанына айналған.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Жоңғар басқыншылығы, Қазақ батырлары, Қазақстан тарихы, Соғыс қателіктері, Қазақ хандығы, Жоңғар хандығы.
  topic: keywords
creator: Гауһар Батырбекқызы
creator: Қуаныш А. Нұрғазы
rights: Copyright (c) 2025 Гауһар Батырбекқызы, Қуаныш А. Нұрғазы (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-03-20
publication date: 2026-03-20

SOVIET LAND REFORM AND ITS IMPACT ON INTERETHNIC RELATIONS IN THE IRTYSH REGION (1920–1940)
type: item
description: This article examines land disputes and their impact on interethnic relations in the Irtysh region during the 1920s–1940s, based on archival sources. The main objective is to analyze the specific features of land conflicts, their influence on interethnic interactions, and the role of state policy in this process. The study identifies the key socio-economic and political factors that triggered tensions among various ethnic groups and investigates the role of local authorities and public institutions in resolving these disputes. The research relies on archival materials from the Presidential Archive of the Republic of Kazakhstan and the Central State Archive, introducing previously unused data into scientific circulation. Special attention is given to the consequences of collectivization, resettlement policies, and changes in land legislation. The establishment of the All-Union Resettlement Committee in 1926 turned the Irtysh region into one of the main targets for “surplus land resources,” which led to numerous conflicts among Kazakhs, Russians, Ukrainians, Cossacks, and other communities living in the region. The use of archival documents provides a deeper understanding of the dynamics of these conflicts, emphasizing the decisive role of economic, social, and cultural factors in shaping interethnic relations and allowing for an assessment of the effectiveness of state and local responses to land disputes.
subject: Статьи
  topic: section
subject: land and water reform, national-territorial autonomies, agrarian policy, modernization, resettlement policy, Soviet government, Bolsheviks, land management, Kazakh ASSR.
  topic: keywords
creator: Arafat M. Mamyrbekov
rights: Copyright (c) 2025 Arafat M. Mamyrbekov (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-03-20
publication date: 2026-03-20

АЙМАҚТЫҚ КӘСІПКЕРЛІКТІҢ ТАРИХИ АЛҒЫШАРТТАРЫ:ЗАЙСАН МЫСАЛЫНДА
type: item
description: Мақалада Зайсан өңіріндегі кәсіпкерліктің тарихи дамуы әлеуметтік-экономикалық және геосаяси факторлар тұрғысынан қарастырылады. Зерттеудің мақсаты – өңірлік кәсіпкерліктің тарихи динамикасын айқындап, оның аймақ тарихындағы орнын көрсету. Зерттеу барысында Зайсанның географиялық ерекшеліктері мен шекаралық жағдайының кәсіпкерлікке әсері, XIX–XX ғасырлардағы кәсіпкерлік құрылымдары мен бағыттары, сауда жолдары, жәрмеңкелер, қолөнер және өнеркәсіп салаларының дамуы талданады. Сондай-ақ татар, орыс және жергілікті қазақ кәсіпкерлерінің қызметтері салыстырылып, кеңестік кезеңдегі мемлекеттік саясаттың кәсіпкерлікке ықпалы зерттеледі. Тәуелсіздік жылдарындағы кәсіпкерлік тәжірибесі тарихи сабақтастық тұрғысынан бағаланған. Зерттеудің ерекшелігі – Зайсан өңіріндегі кәсіпкерлікті әлеуметтік-экономикалық және геосаяси факторлар аясында кешенді түрде қарастыруында. Еңбектердің басым бөлігінде кәсіпкерлік жалпы қазақ қоғамы немесе бүкіл Шығыс Қазақстан деңгейінде сипатталса, бұл мақалада нақты өңірге басымдық берілген. Мұрағат деректері, статистикалық жинақтар, этнографиялық материалдар мен заманауи зерттеулерге сүйене отырып, аймақтық кәсіпкерліктің тарихи дамуы алғаш рет жүйелі түрде талданған. Зерттеу нәтижелері экономикалық тарих, әлеуметтік тарих және этнография салаларында кешенді көзқарас қалыптастыруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар қазіргі заманғы аймақтық кәсіпкерлікті дамыту стратегияларын жасауға, тарихи туризм мен өлкетану жұмыстарын жетілдіруге негіз бола алады.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Зайсан, кәсіпкерлік, әлеуметтік-экономикалық фактор, геосаяси жағдай, сауда, көпес, жәрмеңке, татар.
  topic: keywords
creator: Рафик Х. Усманов
rights: Copyright (c) 2025 Рафик Х. Усманов (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-03-20
publication date: 2026-03-20

ҰЖЫМДАСТЫРУ ЖЫЛДАРЫНДАҒЫ ХАЛЫҚ ҚАРСЫЛЫҒЫ: ХАЛЫҚ ПОЭЗИЯСЫНДАҒЫ ӘЛЕУМЕТТІК-ТАРИХИ НАРРАТИВ (1929-1931)
type: item
description: Бұл мақалада ХХ ғасырдың 20–30-жылдарындағы кеңестік реформалар — ұжымдастыру, тәркілеу, саяси қуғын-сүргін және ашаршылықтың қазақ халқының әлеуметтік-экономикалық құрылымы мен рухани дүниесіне тигізген зардаптары қарастырылады. Авторлар осы кезеңдегі халық поэзиясын тарихи дереккөзі ретінде талдай отырып, ақын-жыраулар шығармаларындағы әлеуметтік сын мен астарлы қарсылықты анықтайды. Шәкәрім Құдайбердіұлы, Төлеу Көбдіков, Таймас Есенұлы, Шахан Мусин, Шәкір Әбенов сынды тұлғалардың шығармалары арқылы кеңестік саясаттың нақты салдарлары — мал-мүліктен айыру, аштық, босқындық пен рухани күйзеліс сипатталады. Сонымен қатар, мемлекет басшыларына арналған анонимді хат пен ресми тұлғалармен кездесулерде жазылған өлеңдер негізінде халық наразылығы, саяси-идеологиялық қысымға деген көзқарасы сараланады. Мақалада поэзиялық мәтіндердің тарихи-мәдени құндылығы, куәгерлік сипаттағы мазмұны мен әлеуметтік-психологиялық астары ашылады. Зерттеу нәтижелері халық шығармашылығын кеңестік дәуірдегі саяси репрессия мен әлеуметтік күйзелістерді сипаттайтын қосымша нарративтік дереккөздер ретінде қарастырудың маңызын көрсетеді.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Ұжымдастыру, қуғын-сүргін, халық наразылығы, поэтикалық дерек, әлеуметтік қарсылық, тарихи нарратив, кеңестік идеология, ауызша тарих.
  topic: keywords
creator: Мади Е. Турлыбаев
creator: Халил Б. Маслов
creator: Айжан Р. Ботабекова
rights: Copyright (c) 2025 Мади Е. Турлыбаев, Халил Б. Маслов, Айжан Р. Ботабекова (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-03-20
publication date: 2026-03-20

КЕҢЕС ДӘУІРІНДЕГІ БАЛАЛАР ҮЙЛЕРІ МЕН ПАНАСЫЗДЫҚТЫ ЗЕРТТЕУ МӘСЕЛЕЛЕРІ
type: item
description: Мақалада ХХ ғасырдың 20-30 жылдары Кеңес дәуіріндегі балалар үйлері мен панасыздық мәселесінің зерттелуі қарастырылады. Кеңестік жүйедегі әлеуметтік және білім беру саясаты, панасыз балалар мекемелері, ашаршылық тарихы сияқты мәселелерге баса назар аударылды. Балалар панасыздығы тарихы өзекті тақырып болып саналғанымен, зерттеулер сирек көздеседі. Зерттеудің мақсаты мен міндеттері. Кеңес дәуіріндегі балалар үйлері мен панасыздық мәселесін кешенді түрде зерттеу, оның әлеуметтік-саяси себептерін, мемлекеттік саясаттағы орны мен ғылыми тарихнамадағы зерттелу ерекшеліктерін айқындайды. Ең алдымен архивтік деректерге, атап айтқанда, Бүкілодақтық Орталық Атқару Комитеті (БОАК/ВЦИК) мен Халық Комиссарлар Кеңесі (ХКК/СНК) қаулыларына талдау жасап, олардың балаларға арналған мекемелерді ұйымдастырудағы рөліне тоқталады. Сонымен бірге, кеңестік педагогикалық ой мен ғылыми еңбектерде осы мәселенің қарастырылғанына шолу жасалды. Мақалада қазақстандық және шетелдік зерттеушілердің еңбектері негізінде балалар үйлерінің дамуы мен панасыздық себептері, түрлері сипатталады. Нәтижелер. Кеңестік әлеуметтік саясаттың балаларды қамқорлыққа алу тәжірибесін, оның ерекшеліктерін және аймақтық деңгейдегі іске асырылуын көрсетті. Зерттеу нәтижелері Кеңес дәуіріндегі балалар үйлері жүйесінің қалыптасу тарихын түсінуде, сондай-ақ тарихнамадағы өзгерістерді айқындауда маңызды рөл атқарды. Балалар мемлекеттік әлеуметтік-экономикалық реформаларының нәтижесінде аштыққа ұшырады. Кеңес үкіметі панасыздардың материалдық жағдайын жақсарту барысында, жетімдерді балалар үйлеріне, коммуналар мен қабылдау пунктеріне орналастыруда маңызды іс-шаралар атқарды. Орталық, өлкелік балалар комиссиялары панасыз, қорғансыз қалған балалардың өмірін сақтап қалуға үлес қосты. Қорытынды. Қазақстанның және басқа да зерттеушілердің тарапынан кеңістік дәуірдегі балалар панасыздығы мен жетімдер үйлерінің тарихын зерттеу бойынша елеулі жұмыстар атқарылды. Балалар панасыздығы тек кеңестік билікті ғана емес, бүкіл қоғамды тол…
subject: Статьи
  topic: section
subject: Кеңес дәуірі, панасыздық, балалар үйлері, әлеуметтік саясат, тарихнама
  topic: keywords
creator: Раушан Д. Ахметова
creator: Ерке Конбай
rights: Copyright (c) 2025 Раушан Д. Ахметова, Ерке Конбай (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-03-20
publication date: 2026-03-20

ЭТНОКУЛЬТУРНАЯ АДАПТАЦИЯ КАНДАСОВ В ИХ ПОВСЕДНЕВНОЙ ПРАКТИКЕ:ЭТНОЛОГИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ
type: item
description: Статья посвящена исследованию феномена повседневности кандасов как ключевого механизма формирования их культурной идентичности и успешной интеграции в современное казахстанское общество. Работа раскрывает значение бытовых и ритуальных практик в сохранении этнокультурного наследия и адаптации переселенцев, подчеркивая роль традиционных ценностей и семейных структур в условиях глобальных вызовов. Акцент сделан на анализе динамики культурных кодов и их трансформации в процессе включения в социальное пространство принимающих регионов. Особое внимание уделено влиянию женских и молодежных сообществ на трансляцию культурных моделей, освоение инновационных практик и расширение межэтнического взаимодействия. Исследование демонстрирует, что адаптация кандасов не сводится к линейному процессу интеграции, а представляет собой сложный, многоплановый механизм, сочетающий элементы традиционной культуры, современные экономические стратегии и образовательные ресурсы. Повседневная жизнь репатриантов рассматривается как пространство, в котором формируется новая гибридная идентичность, соединяющая историческую память с социальными нормами и ценностями Казахстана. Материал исследования имеет значительную практическую ценность: результаты могут быть использованы для совершенствования программ этнокультурной и социальной адаптации, разработки образовательных курсов по этнологии и миграционным исследованиям, а также при формировании государственной политики в области поддержки репатриантов. Статья вносит вклад в развитие этнологической науки, предлагая комплексный взгляд на адаптационные стратегии кандасов и подчеркивая значение повседневности как важнейшей категории этнокультурного анализа.
subject: Статьи
  topic: section
subject: кандасы; повседневность; адаптация; культурные практики; традиции; трудовая занятость; социокультурное пространство.
  topic: keywords
creator: Сункар М. Сыдыгалиев
creator: Сакен З. Раздыков
rights: Copyright (c) 2025 Сункар М. Сыдыгалиев, Сакен З. Раздыков (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-03-20
publication date: 2026-03-20

ARMED UPRISINGS IN THE EAST OF THE KAZAKH SSR AS A RESULT OF SOCIO-ECONOMIC CHALLENGES
type: item
description: This article examines the socio-economic and demographic consequences of collectivization and dekulakization policies in Kazakhstan, focusing on the Eastern region. A comparison of census data from 1926 and 1939 reveals a sharp decline in the Kazakh population caused by famine, mass migration, and changes in the ethnodemographic structure. Archival materials make it possible to analyze the scale of resettlement to China, the increase in the number of orphaned children, mortality rates, as well as the forms and methods of peasant resistance to the coercive policies of the Soviet authorities. Special attention is given to armed uprisings and mass migrations, including the Tolstoukhov Rebellion of 1930, its organizational features, slogans, and the role of its leader, Fyodor Tolstoukhov. It is shown that, despite the official classification of these protest movements as “kulak-bandit formations,” middle peasants and poor peasants also participated in them. The methods of suppression used by the OGPU — including punitive operations, intelligence work, repressions, and the division of insurgent groups — are analyzed in detail. The study concludes that peasant resistance in Eastern Kazakhstan was driven by the destruction of the traditional structure of rural society, forced collectivization, and the confiscation of property, which gave the protests both a mass and spontaneous character.
subject: Статьи
  topic: section
subject: famine; Eastern Kazakhstan; peasant uprisings; socio-economic consequences; agrarian reforms; collectivization; agricultural modernization; popular movements; social transformation
  topic: keywords
creator: Khalil B. Maslov
creator: Sulushash R. Sarmanova
rights: Copyright (c) 2025 Khalil B. Maslov, Sulushash R. Sarmanova (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-03-20
publication date: 2026-03-20

АБАЙДЫҢ СЕМЕЙДЕГІ ҒҰЛАМАЛАР ОРТАСЫ МӘСЕЛЕСІНЕ (ШАҺАРДЫҢ ХІХ-ХХ ҒАСЫР БАСЫНДАҒЫ ДІНИ-ҚОҒАМДЫҚ КЕЛБЕТІ ҚОЛЖАЗБА ЖӘНЕ АРХИВ ҚҰЖАТТАРЫНДА)
type: item
description: Семей қаласының тарихын пәнаралық зерттеулер негізінде қарастырудың маңызы өлкетанулық ізденістермен қоса артып келеді. Осы үрдістің қатарында қала тарихымен бірге мәдениет, дін, әдебиет, өнер, экономика салаларында қызмет еткен тұлғалардың өмірі жеке зерттеу нысандарына айналды. Ұмыт болған есімдер мен белгісіз қалған қоғам қайраткерлерінің болмысы мен мұрасын елге таныстыру, оларды ғылыми ортаға жеткізу ісі басты назарға алынды. Мақаланың негізгі мақсаты – Семейде сақталған қолжазбалар негізінде Абайдың заманындағы ғұламалардың жазба мұрасын сөйлетіп, ХІХ ғ. мен ХХ ғ. басындағы дін қайраткерлері жайлы, олардың діндарлығына қатысты жаңа ойларды ғылыми ортаға ұсыну. Семейдегі мұсылман қауымының тарихнамасын қарастыру ісінде татар халқы өкілдерінің діни және қоғамдық қызметтерін зерттеу үлкен үлес қосады. 2023 ж. Семейдің Ескі мұсылман қорымынан табылған Риза хазіреттің қабіртасы оның тұлғасын зерттеуге деген ізденістерді арттырып, жергілікті зиялы қауым арасында қызығушылық пен ғылыми пікірталас туғызды. Риза хазірет ибн Уәлидтің (1810–1876) тұлғасына қатысты деректерді топтап, оның өңірдегі қызметін саралай келе, Семейдің сол кездегі діни-қоғамдық келбетін жандандыру осы мақаланың өзектілігін ашуға негіз болды. Сондай-ақ Семейдің көне мешіттеріне архив материалдары негізінде тарихи-салыстырмалы талдау жүргізіліп, олардың қала аумағындағы атаулары қарастырылды. Нәтижесінде Риза хазіреттің медресесіне қатысты деректер мен Семейдің ХІХ–ХХ ғ. басындағы рухани-мәдени келбетін ашатын кейбір материалдарға талқылау жүргізілді.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Семей, діни-қоғамдық қызметтер, Риза хазірет, Абай Құнанбайұлы, ғұлама, мешіт-медресе, діндарлық, қолжазба, пәнаралық зерттеулер, өлкетану.
  topic: keywords
creator: Мадияр Г. Насыров
creator: Мұхтарбек Қ. Каримов
rights: Copyright (c) 2025 Мадияр Г. Насыров, Мұхтарбек Қ. Каримов (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2026-03-20
publication date: 2026-03-20

The influence of exiled poles on social and cultural life of Eastern Kazakhstan inthe XIX - early XX centuries
type: item
description: Among the representatives of different ethnic groups living in the multi-ethnic, multi-religious society of Kazakhstan, there is also a place for representatives of the Polish one. Poles first appeared on the territory of Kazakhstan in the XVIII century. They were Polish rebels who were exiled by the tsarist government to the Kazakh land. The local authorities forcibly attached them to the population of Ural and Siberian Kazakhs against their will. The exiled Poles participated in the national liberation revolts in Poland against the Russian Empire in 1830-1831, 1863-1864. A significant part of them was nobles. Among the Poles were many poets and writers, artists and doctors, engineers and lawyers. The article analyzes the contribution of exiled Polish figures to the public atmosphere and cultural transformation of Kazakhstan, tells about individual representatives of the Polish ethnic group, which has contributed to the socio-economic development of East Kazakhstan. The authors conclude that the objective studying of the problem of the history of the Poles on the territory of Kazakhstan is of great scientific importance both for ethno geographical history and for the consolidation of Kazakhstani society and the consolidation of national integrity in modern conditions.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Poles, culture, figures, scientists, exiles, Eastern Kazakhstan.
  topic: keywords
creator: Bakyt Zh. Atantayeva
creator: Raushan D. Akhmetova
creator: Meruyert B. Ibrayeva
rights: Copyright (c) 2025 Bakyt Zh. Atantayeva, Raushan D. Akhmetova, Meruyert B. Ibrayeva (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2025-11-28
publication date: 2025-11-28

Шығыс Қазақстанның қазақ тұрғындары зерттеушілер еңбектерінде (ХІХғ. соңы - ХХ ғ ).
type: item
description: Мақалада Қазақстанның шығыс аймағы қазақтарының зерттелуіне байланысты мәселелер туралы қарастырылған. Мақаланың басты мақсаты – Шығыс Қазақстан қазақтарының мәдеиетін зерттеген ғалымдардың еңбектерін саралау болып табылады. Қазақ даласы туралы жазба деректер патшалық Ресейдің отарлау саясатына байланысты көбейе түсті. Патша шенеуніктерінің жазба деректері толық зерттеулерге, таза ғылыми еңбектерге жатпаса да зерттелініп отырған тақырыпқа қажетті мағлұматтар береді және де бұл еңбектердегі қазақ өмірі жайындағы деректердің библиографиялық мәні қазірге дейін жойылған жоқ.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Этнос, ұлт, этнография, салт-дәстүр, киім, қолөнер
  topic: keywords
creator: М.Қ. Егізбаева
rights: Copyright (c) 2025 М.Қ. Егізбаева (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2025-11-28
publication date: 2025-11-28

Land reforms of the soviet period and the position of the Kazakh intelligentsia
type: item
description: This article analyzes the essence of land reforms during the Soviet era and their impact on Kazakh society. The land policies implemented by Soviet authorities, particularly collectivization and forced sedentarization, brought fundamental changes to the traditional economic system of the Kazakh people. As a result, the nomadic and semi-nomadic population was forced to settle, leading to severe consequences such as economic crisis and famine. Additionally, the article examines the positions of Kazakh intellectuals regarding these reforms. Although the views of Alash figures and Soviet-era national intellectuals on land issues varied, their primary goal was to preserve the land, culture, and livelihood of the Kazakh people. Some cooperated with Soviet authorities and supported certain aspects of the reforms, while others opposed the injustices of land policies and criticized them. The article aims to assess the long-term consequences of Soviet agrarian policies and to historically evaluate the role and struggle of Kazakh intellectuals in this issue. The article also examines the contradictions and contentious issues of the national-territorial delimitation of the Soviet republics, which, in turn, was one of the factors influencing the ethnic and state unity of the Kazakh people.
subject: Статьи
  topic: section
subject: Soviet authorities, land reforms, collectivization, sedentarization, Kazakh intelligentsia, Alash figures, land issue, agrarian policy, famine, historical analysis
  topic: keywords
creator: Aisara A. Oralbekova
rights: Copyright (c) 2025 Aisara A. Oralbekova (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2025-11-28
publication date: 2025-11-28

Лесные ресурсы в Либерии: вопросы устойчивого управления и рольмеждународного сотрудничества
type: item
description: В статье рассматриваются состояние, особенности использования и подходы к управлению лесными ресурсами в Либерии — стране, более 40% территории которой покрыто лесами и которая обладает одними из крупнейших участков сохранившихся тропических лесов в Западной Африке. В статье подчеркивается экономическое, экологическое и геополитическое значение лесной промышленности Либерии, а также рассматриваются проблемы незаконной вырубки леса, слабого институционального потенциала и экологической деградации. Особое внимание уделяется роли международных организаций в содействии устойчивому управлению лесами. В статье освещаются как потенциал, так и уязвимые стороны лесного сектора Либерии, отмечается напряженность между экономическим развитием, основанным на ресурсах, и защитой окружающей среды. Исследование указывает на необходимость совершенствования механизмов управления и развития правовой базы для достижения устойчивого использования лесных ресурсов. Опираясь на официальные данные, тематические исследования и обзоры политики, исследование способствует более широкому пониманию проблем управления лесами в нестабильных и зависящих от ресурсов экономиках.
subject: Статьи
  topic: section
subject: управление ресурсами, Либерия, устойчивое развитие, деградация ресурсов, устойчивое управление ресурсами, международные организации.
  topic: keywords
creator: Тахира А. Камалджанова
rights: Copyright (c) 2025 Тахира А. Камалджанова (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2025-11-28
publication date: 2025-11-28

Депортация, көші-қон үдерістерінің Шығыс Қазақстанныңэтнодемографилық құрамына ықпалы (1930-1950 жж.)
type: item
description: Бұл мақалада 1930–1945 жылдар аралығындағы Шығыс Қазақстан өңірінде орын алған этнодемографиялық процестер жан-жақты қарастырылады. Кеңестік тоталитарлық жүйенің қатаң әлеуметтік-саяси реформалары, ұжымдастыру, ашаршылық, қуғын-сүргін, соғыс жылдарындағы көшіп-қону қозғалыстары өңірдің этникалық құрамына, халық санына және оның әлеуметтік құрылымына елеулі өзгерістер енгізді. Аталған кезеңде өзге ұлт өкілдерінің (мысалы, корей, неміс, шешен, ингуш, поляк және басқа да этностардың) мәжбүрлі депортация арқылы Шығыс Қазақстанға қоныстандырылуы, жергілікті қазақ халқының демографиялық ахуалына кері әсерін тигізді. Сонымен қатар, индустрияландыру мен соғысқа байланысты ішкі көші-қон қозғалыстары аймақтың этникалық картасын қайта қалыптастырды. Мақалада архивтік деректер мен ғылыми әдебиеттерге сүйене отырып, осы этнодемографиялық өзгерістердің себептері мен салдары, сондай-ақ олардың аймақтық ерекшеліктері талданады. Зерттеу нәтижелері Шығыс Қазақстандағы этносаралық қатынастар мен демографиялық үдерістердің тарихи негіздерін түсінуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар А.Н. Алексеенконың, Т. Омарбековтың, М. Қозыбаев сияқты демограф ғалымдардың еңбектерінен де зерттеулер келтірілді. Қоныс аударылған халықтар мен ұлт өкілдерінің құрамы талданып талқыланды. 1940-1950 жылдар ғылыми түрде қатаң бағалауды, оң және теріс жақтарын қатар қарастыруды қажет ететін қазіргі замандағы Қазақстан тарихындағы күрделі және қайшылыққа толы кезең болып табылады. Тақырыптың аз зерттелгендігі, күрделілігі және маңыздылығы әсіресе Шығыс Қазақстан өңірі үшін қажетті жағдай болмақ.
subject: Статьи
  topic: section
subject: саясат; ұйым; ұлт; шекара; халық; облыс; этнос; депортация; эвакуация; көші-қон.
  topic: keywords
creator: Танакоз У. Джакипова
creator: Майра С. Ибраемова
rights: Copyright (c) 2025 Танакоз У. Джакипова (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2025-11-28
publication date: 2025-11-28

Манаш Қозыбаев – ұжымдастыру, ашаршылық және қуғын-сүргінмәселелерінің ірі зерттеушісі
type: item
description: Мақаланың мақсаты М. Қозыбаевтың еңбектеріндегі негізгі тақырыптар мен әдістемелік тәсілдерді анықтай отырып, оның ғылыми мұрасын талдап, жүйелеу және ғылыми зерттеу жұмысын жүргізудегі алғашқы қадамдары және Отан тарихын зерттелуіне қосқан үлесін ғылыми тұрғыда талдау. Ғалымның 1985-2002 жылдар аралығында жарық көрген көне заманнан бастап, XX ғасыр басындағы Қазақстан тарихының өзекті мәселелеріне, 20-50 жылдары кеңестік өкімет тарапынан жүргізілген тәркілеу, ұжымдастыру, қуғын-сүргін нәубетіне, тұлғатануға қатысты еңбектерінің тарих ғылымында алатын орны мен маңызын зерделеп, ғылыми баға беру. Көрнекті ғалымның бүкіл ғұмыры өз ұлтының тарихын түгендеуге, бүтіндеуге арналды. Ғалым тарих ғылымының негізгі салалары бойынша терең де көлемді зерттеулер жүргізді. Кеңес тарихын зерттеумен ғана шектелмей, өткен тарихымызды қалпына келтіруде ғалым Манаш Қозыбаев өлшеусіз үлес қосты. Тәуелсіз Қазақстан концепциясын қалыптастырудағы ролі мен отандық тарих ғылымында М.Қ. Қозыбаевтың ғылыми мұрасы оның ішінде тарих ғылымына қосқан мұрасы қазіргі заман талабына сай кешенді түрде талданды. Еңбектің деректік негізін Манаш Қабашұлының ғылыми еңбектері: энциклопедиялық жинақтары, монографиялары, мақалалары және ғылыми-публицистикалық жұмыстары, мерзімдік баспасаөз беттерінде жарияланған сұхбаттары құрайды. М.Қозыбаевтың ұйымдастырушылық қабілеті, жылдар бойы жинаған тәжірибесі, терең білімі, болашақты дұрыс бағамдай білуі, алға қойған міндеттерді толық жүзеге асыра білу қабілеті – ғалымның бірден көзге түсетін ерекше қасиеттері еді. Ол тәуелсіздік таңында тұтас тарих ғылымының концепциясын айқындау ісіне жетекші болып, ғылым академиясының қабырғасындағы Тарих және этнология институтында тәуелсіздік тарихын жаңаша ойлап, батыл жазатын тарихшылардың буынын қалыптастырды. Ғалымның тәуелсіздік алғаннан кейінгі ашыла түскендігін оның осы тұстағы жазған еңбектері, көтерген мәселелері мен тұжырымдары айқын көрсетеді. Ғалымның ғылыми мұрасына байланысты көптеген ғалымдар тарихнамалық сипат…
subject: Статьи
  topic: section
subject: қазақ тарихы, тарихи сана, ұжымдастыру, ашаршылық, тәркілеу, қуғынсүргін, ғылыми мұра, тәуелсіздік.
  topic: keywords
creator: Құралай Ш. Аубакирова
creator: Қымбат Қ. Байсарина
rights: Copyright (c) 2025 Құралай Ш. Аубакирова, Қымбат Қ. Байсарина (Автор) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
date: 2025-11-28
publication date: 2025-11-28