ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚАЗАҚ ТҰРҒЫНДАРЫ ЗЕРТТЕУШІЛЕР ЕҢБЕКТЕРІНДЕ (ХІХ ғ. соңы - ХХ ғ ).

Аннотация

Мақалада Шығыс Қазақстан аймағындағы қазақтардың зерттелу тарихына қатысты мәселелер жан-жақты қарастырылады. Зерттеудің негізгі мақсаты – Шығыс Қазақстан қазақтарының мәдениеті, тұрмыс-тіршілігі, әдет-ғұрпы мен әлеуметтік өмірін зерттеген ғылыми еңбектерді саралап, олардың ғылыми айналымдағы маңызын анықтау. Автор түрлі кезеңдерде жарық көрген еңбектерді, әсіресе патшалық Ресей дәуіріндегі жазба деректерді талдау арқылы аймаққа қатысты этнографиялық, тарихи және мәдени мәліметтердің қалыптасу жолдарын көрсетеді.

Қазақ даласы жөніндегі жазба деректердің көптеп жиналуы патшалық Ресейдің отарлау саясатының күшеюімен тікелей байланысты болды. Бұл кезеңде аймаққа жіберілген әскери қызметкерлер, саяхатшылар, шенеуніктер мен зерттеушілер қазақ халқы туралы құнды мәліметтер қалдырды. Олардың еңбектері таза академиялық сипатта болмағанымен, Шығыс Қазақстан қазақтарының өмір сүру салты, шаруашылығы, қоғамдық қатынастары мен мәдени дәстүрлері жөніндегі бағалы дереккөз ретінде маңызды рөл атқарады.

Мақалада осы деректердің библиографиялық және деректанулық маңызы ерекше атап өтіледі. Патша шенеуніктерінің жазбалары қазіргі таңда ғылыми құндылығын жоғалтпаған, керісінше, аймақтың тарихи-этнографиялық келбетін қайта қалпына келтіруде негізгі материалдардың бірі ретінде қызмет етеді. Сонымен қатар, зерттеуде кеңестік кезең мен тәуелсіздік жылдарында жарық көрген ғылыми еңбектер де талданып, Шығыс Қазақстан қазақтары мәдениетінің зерттелу динамикасы көрсетіледі.

Бұл мақала Шығыс Қазақстан өңірінің этномәдени мұрасын тану, қазақ халқының тарихи-мәдени даму ерекшеліктерін айқындау және өңірлік зерттеулердің ғылыми негізін кеңейту тұрғысынан маңызды үлес қосады.