БУРА ҚАРАТАЛ БАТЫР ТІЛЕУБЕРДІҰЛЫ: ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАННЫҢ НАРЫН АЛҚАБЫН ҚОНЫСТАНУ ТАРИХЫНАН
Ключевые слова:
Найман; Бура шежіресі; Жәуетей; Таңатар; Қаратал батыр; Шығыс Қазақстан; Үлкен Нарын; шежіре қолжазбалары.Аннотация
Мақалада Орта жүз Найман тайпасының Ергенекті тармағына кіретін Бура бірлестігі ішіндегі Таңатар аталығының тарихи-шежірелік негіздері талданады. Зерттеу Таңатардың шығу тегі, ішкі тармақталуы, руаралық байланыстары және Нарын алқабындағы қоныстану кеңістігінің қалыптасуын салыстырмалы-тарихи және шежірелік әдістер арқылы анықтауға бағытталған. Бүгінгі таңда ауызша шежірелер, ру тарихын сақтаған қолжазбаларға қатысты этнографиялық мәліметтер, әкімшілік-аумақтық, статистикалық шолулар аталмыш тақырыптарды зерттеуде өзекті. XVII-XVІІІ ғасырлардағы жоңғар шапқыншылығы жағдайында Нарын-Тарбағатай шебін қорғауға Бура жасақтарының қатысуы, батырлар институтының қоғамдық-саяси рөлі қамтылған. Мақалада Қаратал батыр тұлғасы Таңатар шежіресіндегі орны, әулеттік сабақтастықтары, жергілікті әскери-саяси үдерістердегі қызметі тұрғысынан қарастырылады. Шежірелік деректерді түйістіру арқылы оның ықпал аймағы, көш жолдарын қорғауы, ұрпақтарының қоныстануы мен топонимиялық іздері нақтыланады. Қаратал батыр төңірегіндегі көрші аталықтармен одақтас-қарсылас байланыстар, оқиғалардың ықтимал хронологиясы деректердің сәйкестігі арқылы қайта құрылады. Шежіре қолжазбалары зерттеуде негізгі деректік өзек қызметін атқарады. Олар ру-тайпа тармақталуын, қоныс ауысу бағыттарын, тұлғалардың тарихи орнын нақтылайды. Сондай-ақ ауызша мәліметтерді салыстырып, оқиғалардың хронологиясын түзетуге және аймақтық тарихтың деректік негізін күшейтуге сеп болады. Зерттеу нәтижелері Таңатар аталығының аймақтық тарихын жүйелеп, Бура наймандарының этноәлеуметтік құрылымындағы орнын нақтылауға мүмкіндік береді.
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2025 А.И. Исин, М.Г. Насыров (Автор)
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution-NonCommercial» («Атрибуция — Некоммерческое использование») 4.0 Всемирная.
Copyright presupposes the integrity and responsibility of each co-author who made a significant contribution to the writing of the article.
The author has the right to store his publications in an institutional or other repository of his choice, provided he provides the appropriate link to the journal’s website.
